user_mobilelogo

Barwieniem drewna nazywa się czynność powodującą zmianę jego naturalnej barwy poprzez wprowadzenie w głąb drewna lub na jego powierzchnię substancji nadającej mu odpowiednie zabarwienie, bądź też przez wywołanie zmian 
w składzie chemicznym drewna bez zmiany naturalnego rysunku i usłojenia, albo wytworzenie na jego powierzchni nowej barwnej struktury.

TROCHĘ HISTORII
Barwniki naturalne były znane i stosowane od początków ludzkości. Barwiono nimi ciało, tkaniny, narzędzia codziennego użytku, meble, a także zdobiono ściany jaskiń i budowli, czy tworzono malunki naścienne.
W barwieniu i ozdabianiu przodowała Azja, głównie Chiny i Indie, gdzie już cztery tysiące przed naszą erą rozwinęła się technika barwienia przy użyciu środków pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.
Fenicjanie produkowali cenny barwnik purpurowy wykorzystując do tego wydzielinę gruczołów ślimaków - finicynę. Purpura będąca symbolem bogactwa i godności wykorzystywana była do barwienia bardzo kosztownych tkanin.
W starożytnym Egipcie wysoko rozwinęło się barwienie tkanin, naczyń, mebli i mumii. Stosowano indygo i inne barwniki pochodzenia roślinnego. Cały świat starożytny lubował się w barwieniu przedmiotów i ścian budynków, świadczyło
to bowiem o wysokiej pozycji właścicieli. Wyniki tego barwienia możemy wciąż oglądać w muzeach, gdzie zgromadzone
są przedmioty sztuki starożytnej.
Okres wędrówki ludów spowodował upadek rzemiosła artystycznego, zapomniane więc zostały receptury, narzędzia, techniki i sekrety zawodowe.
W średniowieczu ponownie wraca zainteresowanie estetyka otoczenia i sztuką. Barwniki, będące bardzo kosztownym nabytkiem, są stosowane głównie przez możnowładców, bogate rycerstwo i kościół. Prócz tkanin barwiono także meble
i inne przedmioty użytkowe. Drewno gotyckich mebli była wykańczana pokostem lub gorącym woskiem. Drewno dębowe, dla zmiany barwy, przechowywane było przed obróbką w stajniach, gdzie opary amoniaku z końskiego moczu nadawały drewnu ciemny kolor. Aby wybarwić (przyciemnić) dąb stosowano również wodę wapienną i sok z kiszonej kapusty.
Rozkwit sztuki i architektury, jaki nastąpił w renesansie spowodował ponowne odkrycie zapomnianych technik, wprowadzano także nowe technologie zdobnicze. Z nowo odkrytych lądów sprowadzano materiały służące do wytwarzania cennych barwników, m.in. drewno czerwone (fernambuk) i kempesz - farbiarskie drewno niebieskie. Barwniki te dodawano do politur, olejów i wosków i w ten sposób barwiono europejskie drewno na bardziej atrakcyjne czerwone kolory.
W XVIII wieku znane było barwienie drewna jeszcze rosnącego przy pomocy barwników naturalnych i soli metali.
Aż do połowy XIX wieku wykorzystywano do barwienia barwniki naturalne i zwierzęce. W 1856 r. otrzymano moweinę - pierwszy barwnik syntetyczny, tańszy i bardziej odporny na światło oraz powszechny w użytku.
W związku z tym, że drewno mahoniowe było coraz droższe, zaczęto imitować kosztowne gatunki egzotyczne barwiąc pospolite drewno europejskie. Barwiono drewno sosnowe, świerkowe i bukowe, jednak egzotyki najlepiej imitowało drewno olchy i brzozy. Wyraźnie usłojony orzech imitował drewno palisandru, mahoń podrabiano barwiąc orzech, wiśnię, olchę i grabu. Heban „wytwarzano” zabawiając cis.

PODZIAŁ BARWNIKÓW
Barwniki dzielimy na naturalne (roślinne i zwierzęce) oraz syntetyczne.
Barwniki naturalne
• roślinne:
- kampesz - barwi drewno na kolor niebieski i czarny
- katechina - barwi drewno na kolor brunatny, szary, oliwkowy i czarny
- santalina - wybarwia drewno na kolor żółty i czerwony
- kurkuma - barwi na żółtopomarańczowo
- indygo - barwi drewno na niebiesko
- brazylina - barwi drewno na kolor czarny i czerwony
- krap - zabarwienie czerwone
- gumiguta - służy do barwienia politur, pokostów i lakierów na kolor czerwono-żółty
- akaroid - barwi politury, pokosty, bejce i lakiery na różne odcienie żółci, różu i czerwieni
• zwierzęce:
- koszenia - czerwony barwnik do barwienia drewna, politur i jedwabiu

Innym sposobem naturalnego barwienia jest stosowanie garbników wraz z solami niektórych metali. Aby wybarwić drewno na kolor grafitowy stosowano garbnik taninę oraz sole żelaza.

Barwniki syntetyczne dzieli się na: 
- bezpośrednie - o wysokiej odporności na działanie światła lecz mało odporne na wodę. Drewno barwione w ten sposób ma nienaturalny wygląd.
- kwasowe - głęboko zabarwiają drewno na żywy, czysty kolor
- zasadowe - mało odporne na działanie wody i światła, lecz barwa drewna jest bardzo żywa i jaskrawa
- barwniki kwasowo-chromowe - są bardziej odporne na działanie wody, lecz kolory nie są tak żywe jak w barwnikach kwasowych czy zasadowych.
- barwniki „do drewna” - mieszanka barwników bezpośrednich, kwasowych i zasadowych mających za zadanie imitowanie kolorów drewna egzotycznego i szlachetnych gatunków krajowych. Mają słabą odporność na działanie światła, a barwniki zawarte w mieszaninach są łatwo wymywane z drewna.
- sole metali - odporne na działanie światła. Nadają się głównie do barwienia drewna zawierającego garbniki.
W połączeniu soli z garbnikiem zawartym w drewnie, zabarwia się ono na kolor brązowy, grafitowy i czarny. Siarczan żelazawy barwi drewno na kolor granatowy. Chromian potasowy wybarwia drewno na kolor brązowy. Dwuchromian sodowy daje zabarwienie czerwone. Octan miedziowy („grynszpan”) barwi drewna na kolor jasnoniebieski.

W celu barwienia drewna stosuje się mieszaniny barwników z innymi substancjami chemicznymi. Mieszaniny te nazywane są zaprawami lub bejcami.
Ze względu na rodzaj rozpuszczalnika lub sposób rozpuszczania bejce dzielimy na:
- wodne - mieszaniny barwników z wodą, czasem z dodatkiem spirytusu lub amoniaku. Bejce wodne głęboko wnikają
w drewno, dają delikatniejsze kolory i jasne wybarwienie.
- alkoholowe (spirytusowe) - to mieszaniny barwników lub barwniki podstawowe, rozpuszczalne w alkoholu etylowym. Bardzo szybko schną i mają żywe, intensywne kolory.
- woskowe - są mieszaniną barwników, wosku i rozpuszczalnika. Stosuje się je do barwienia drewna przechowywanego wewnątrz pomieszczeń, ponieważ są bardzo nietrwałe.
- tłuszczowe - mieszaniny barwników tłuszczowych rozpuszczalne w terpentynie, benzynie oraz woskach i olejach. Stosowane głównie w barwieniu olejów i pokostów. Barwienie drewna zachodzi podczas gruntowania olejem
lub pokostem.

STARE RECEPTURY
Usuwanie plam i bielenie drewna
Plamy na drewnie zawierającym garbnik, które powstają podczas skrawania w wyniku reakcji pomiędzy żelazem
i garbnikiem można usunąć 5-procentowym roztworem kwasu szczawiowego lub 15-procentowym roztworem wody utlenionej. Podobnie wykonuje się bielenie drewna stosując 15-procentowy roztwór wody utlenionej z dodatkiem amoniaku.

Trawienie drewna dębowego
Aby zabarwić dąb na kolor ciemnoszary lub brązowy należy na drewno nanosić 5-10 procentowy roztwór wody amoniakalnej lub przeprowadzić odymianie poprzez traktowanie drewna oparami amoniaku (amoniak o stężeniu minimum 25%). Dąb w celu wybarwienia można pokrywać zaprawami trawiącymi zawierającymi sole metali. Sole chromu barwią drewno dębowe na kolor brązowy, sole miedzi - na kolor szarozielony, a sole żelaza - na kolor granatowy i czarny.

 

 

IMITACJE DREWNA SZLACHETNEGO

 

 

Gatunek drewna

 

 

Barwa naturalna

 

Przebieg  barwienia

 

Gatunek drewna imitowanego

drewno brzozowe

brunatno-czerwona

bardzo dobry

drewno mahoniowe, szarego klonu, orzechowe

drewno bukowe

bladoróżowa

dobry

drewno mahoniowe, hebanowe, orzechowe

drewno dębowe

żółtobrązowa

bardzo dobry

drewno mahoniowe, hebanowe

 

drewno grabowe

biała

dobry

drewno hebanowe

drewno jesionowe

żółtawa

dobry

drewno mahoniowe

drewno klonowe

biała

bardzo dobry

drewno mahoniowe, hebanowe, palisandrowe

drewno olchowe

brunatno-czerwona

bardzo dobry

drewno mahoniowe, hebanowe

 Kuczyńska-Cichocka

 

Artykuł ukazał się w czasopiśmie "Profesjonalny Parkiet" w 2009 r.